عوارض فیزیولوژیکی ناشی از کمبود کلسیم در گیاهان

کلسیم یکی از عناصر ثانویه پرمصرف و کم تحرک مورد نیاز گیاهان است. مهم ترین نقش کلسیم در گیاه بر روی استحکام و پایداری دیواره سلولی است. این عنصر با افزایش بافت چوبی گیاه، ضخامت و استحکام ساقه را افزایش می دهد. این عنصر باعث افزایش عمر پس از برداشت گیاه و کیفیت انبارداری میوه نیز می شود. کلسیم نقش های متعددی را در گیاه بر عهده دارد و کمبود آن باعث ایجاد عوارض فیزیولوژیکی در  گیاه می شود. در ادامه عوارض کمبود کلسیم در گیاهان را بررسی می کنیم.

خشکیدگی برگ

یکی از عوارض فیزیولوژیکی کمبود کلسیم در گیاهان، خشکیدگی نوک برگ هاست. این خشکیدگی می تواند از نوک برگ ها شروع شود و در مدت زمان کوتاهی کل برگ خشک می شود. کمبود کلسیم بیشتر نوک برگ ها و برگ های جوان را هدف قرار می دهد. ابتدا نوک برگ ها زرد شده، سپس قهوه ای شده و برگ به طور کامل خشک می شود.

کاهش رشد ریشه و ساقه

کلسیم در ساختار سلول گیاه و تقسیم سلولی نقش مهمی را ایفا می کند و کمبود آن باعث کاهش رشد ریشه و ساقه می شود. کمبود کلسیم رشد انشعابات ریشه را کاهش می دهد و مانع رشد و توسعه ریشه و در نتیجه جذب عناصر غذایی از خاک می شود. این موضوع رشد ساقه و برگ ها را نیز کاهش می دهد. کمبود این عنصر باعث سیاه شدن رشد ریشه شده و پوسیدگی آن را نیز به دنبال دارد. ساقه گیاه نیز نرم شده و ضمن تغییر رنگ شکننده می شود.

فنجانی شدن برگ ها رو به پایین

فنجانی شدن برگ ها به سمت پایین یکی از علائم کمبود کلسیم در گیاهان است. حاشیه های برگ های جوان به سمت پایین خم می شود و ظاهری فنجانی پیدا می کند.

لکه های نکروتیک تا دمبرگ

لکه های نکروتیک بافت های مرده و تغییر رنگ داده ای هستند که در اثر کمبود کلسیم در گیاهان ایجاد می شوند. این عارضه با ایجاد لکه های قهوه ای یا سیاه روی دمبرگ ها آغاز می شود و در نهایت به نکروز بافت  برگ منجر می شود. لکه های ناشی از کمبود کلسیم به طور معمول در لبه برگ ها، نزدیک رگبرگ ها یا در نزدیکی دمبرگ ها دیده می شود.

لکه قهوه ای میوه

عارضه لکه های قهوه ای میوه به صورت لکه های کوچک و آبکی ظاهر می شوند و سپس تیره و فرورفته می شوند. این عارضه به طور ویژه در میوه هایی مانند گوجه فرنگی، سیب، هندوانه و … دیده می شود که به پوسیدگی گلگاه نیز شناخته می شود.

کاهش مدت زمان انبارداری

کلسیم نقش مهمی در استحکام دیواره سلولی دارد. کمبود کلسیم استحکام دیواره سلولی را ضعیف  کرده و باعث می شود میوه ها و سبزیجات سریع تر فاسد شوند و عمر انبارداری آنها کاهش پیدا کند. کاهش استحکام دیواره سلولی، میوه ها و سبزیجات را در برابر عواملی مانند فشار و ضربه آسیب پذیرتر می کند.

عوارض خاص کمبود کلسیم در برخی از گیاهان

کمبود کلسیم در گیاهان علاوه بر ایجاد مشکلات ظاهری می تواند باعث اختلال در رشد گیاه نیز شود. در میوه هایی مانند گوجه فرنگی و هندوانه کمبود کلسیم به بیماری پوسیدگی گلگاه منجر می گردد. کمبود کلسیم در پسته باعث کاهش کیفیت و ایجاد لکه استخوانی در پسته می شود. در میوه سیب کمبود کلسیم بیماری هایی مانند لکه تلخ سیب، لکه چوب پنبه ای سیب و سیاه شدن مغز سیب می شود. کمبود کلسیم در کاهو سوختگی لبه برگ ها را به دنبال دارد.

علل کمبود کلسیم در گیاهان

خاک هایی که دارای کلسیم کافی نیستند یا خاک هایی که کلسیم در آنها به شکل نامناسبی وجود دارد مانند خاک های اسیدی ممکن است منجر به  کمبود کلسیم در گیاهان شوند. شوری خاک نیز می تواند جذب کلسیم و سایر مواد مغذی از خاک را کاهش دهد. PH نامناسب خاک نیز در جذب کلسیم از خاک اختلال ایجاد می کند. کلسیم در داخل گیاه به شدت غیر پویاست و سرعت حرکت آن در آوند آبکش بسیار محدود است. از این رو گاهی اوقات با وجود کلسیم فراوان در خاک، جذب آن توسط گیاه با مشکل مواجه است. این عنصر از طریق جریان آب در آوند چوبی به سمت بافت های در حال رشد گیاه حرکت می کند. به همین دلیل اگر به هر دلیلی جریان آب در گیاه محدود شود، کمبود کلسیم در بافت های آن رخ می دهد.

دمای هوا، میزان تبخیر و تعرق گیاه بر انتقال کلسیم در آن تاثیر دارد. آبیاری بیش از حد یا ناکافی می تواند بر جریان آب در گیاه تاثیر منفی بگذارد. رطوبت کم یا زیاد نیز می تواند فرآیند تعرق گیاه را مختل کند و انتقال کلسیم را کاهش دهد.

راه های پیشگیری و درمان کمبود کلسیم در گیاهان

یکی از راه های پیشگیری و درمان کمبود کلسیم، اصلاح شوری خاک است. ضمن اصلاح شوری خاک، باید PH خاک را نیز تنظیم کنید تا کلسیم خاک بهتر توسط گیاه جذب شود. آبیاری مناسب نیز باعث می شود جریان آب در آوندهای گیاه به خوبی حرکت کند و کلسیم به تمامی اجزای آن برسد. یکی دیگر از نکات مهم برای پیشگیری از کمبود کلسیم، انجام هرس به موقع است. هرس زودهنگام یا حذف شاخه های مفید مانع از گردش صحیح کلسیم در بافت گیاه می شود.

جمع بندی

کلسیم یکی از عناصر ثانویه مهم و ضروری برای رشد گیاهان است که باید به میزان کافی و در زمان مناسب برای هر گیاه استفاده شود. کمبود کلسیم در گیاهان می تواند شامل خشکیدگی برگ، کاهش رشد ریشه و ساقه، فنجانی شدن برگ ها رو به پایین و … منجر شود.